Lo âu học đường ở trẻ em

Hướng dẫn toàn diện dành cho phụ huynh | Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare

"Cứ sáng Thứ Hai là con đau bụng, không chịu đi học. Bác sĩ nói không có bệnh gì cả..." — Rất có thể con đang trải qua lo âu học đường — một vấn đề thực sự, không phải con giả vờ.

Khoảng 15–20% học sinh có biểu hiện lo âu đáng kể liên quan đến trường học — nhưng phần lớn chưa được nhận diện và hỗ trợ kịp thời.

I. Lo âu học đường là gì?

📌 3 tiêu chí phân biệt lo lắng bình thường và lo âu cần can thiệp:
1. Cường độ — Lo lắng quá mức so với tình huống thực tế
2. Tần suất — Xuất hiện gần như hàng ngày, khó kiểm soát
3. Ảnh hưởng — Cản trở việc học, giấc ngủ hoặc các hoạt động xã hội

Lo âu học đường	Lo âu chia ly	Lo âu xã hội	Lo âu tổng quát
Sợ đến trường Đau bụng sáng Thứ Hai Sợ bị điểm kém Tránh né bài kiểm tra	Không chịu xa cha mẹ Bám dính khi đến trường Lo khi phụ huynh vắng nhà Khó ngủ một mình	Sợ phát biểu trước lớp Xấu hổ quá mức Né tránh hoạt động nhóm Sợ bị đánh giá/chê cười	Lo lắng nhiều thứ cùng lúc Khó kiểm soát lo lắng Mệt mỏi mãn tính Khó tập trung, dễ cáu

II. Dấu hiệu nhận biết

🤢 Biểu hiện thể chất

Đau bụng, buồn nôn sáng đi học
Đau đầu thường xuyên
Mệt mỏi không rõ nguyên nhân
Tim đập nhanh, đổ mồ hôi
Rối loạn giấc ngủ

😰 Biểu hiện tâm lý

Lo lắng quá mức về điểm số
Sợ bị thầy cô phạt/phê bình
Tự ti, cảm thấy mình kém cỏi
Khó tập trung khi ở trường
Hay nghĩ đến chuyện xấu

🚫 Biểu hiện hành vi

Không chịu đến trường
Tránh né bài kiểm tra
Giả vờ ốm để ở nhà
Thu mình, không tham gia hoạt động
Học hành sa sút đột ngột

⚠️ Cần đánh giá ngay: Con từ chối đến trường hơn 3 ngày/tuần | Con nói muốn bỏ học | Con có biểu hiện tự làm hại bản thân | Con hoàn toàn mất hứng thú với mọi thứ từng yêu thích

III. Nguyên nhân — 3 tầng

Nguồn gốc	Yếu tố cụ thể
Từ con	• Tính cách nhạy cảm hoặc cầu toàn bẩm sinh • Khuynh hướng lo lắng di truyền • Tiền sử sang chấn hoặc bị bắt nạt • Vấn đề học tập đi kèm (ADHD, dyslexia) • Thiếu kỹ năng đối phó với áp lực
Từ gia đình	• Kỳ vọng điểm số và thành tích quá cao • So sánh con với bạn bè, anh chị em • Phản ứng tiêu cực khi con thất bại • Cha mẹ lo lắng nhiều — truyền sang con
Từ trường học	• Áp lực thi cử liên tục và dày đặc • Bị bắt nạt hoặc bị cô lập • Quan hệ với thầy cô căng thẳng • Môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh

→ Kỳ vọng gia đình – Vòng xoáy áp lực giữa các thế hệ

IV. Phương pháp trị liệu

CBT — hiệu quả nhất: Giúp trẻ nhận ra suy nghĩ méo mó, tiếp xúc dần với tình huống gây lo âu và xây dựng kỹ năng đối phó.
Nghệ thuật tỉnh thức (Mindfulness) — đặc trưng của BrainCare: Dạy trẻ quan sát lo lắng mà không bị cuốn vào nó. Đặc biệt hiệu quả với trẻ từ 10 tuổi và trẻ có xu hướng overthinking.
DBT (cho thiếu niên THCS–THPT): 4 nhóm kỹ năng: tỉnh thức, chịu đựng khủng hoảng, điều tiết cảm xúc và giao tiếp hiệu quả.
Trị liệu gia đình: Giúp cha mẹ nhận ra hành vi vô tình làm trầm trọng thêm lo âu và xây dựng ngôn ngữ giao tiếp mới với con.

⏱️ Hầu hết trẻ bắt đầu thấy cải thiện sau 4–8 buổi. Tiến trình đầy đủ thường kéo dài 3–6 tháng.

V. Cha mẹ có thể làm gì ngay hôm nay?

✅ Những điều NÊN làm:

Tin con — Xác nhận cảm xúc thay vì phủ nhận.
Hỏi thay vì nhận xét — "Có chuyện gì ở trường đang làm con khó chịu không?"
Giảm bớt một áp lực cụ thể — Điều chỉnh kỳ vọng ở lĩnh vực đang gây lo lắng nhất.
Duy trì thói quen ổn định — Não lo âu cần sự dự đoán được.

❌ Những điều NÊN TRÁNH:

Ép con đối mặt đột ngột mà không có chuẩn bị.
So sánh con với anh chị em hay bạn bè.
Nói "Có gì mà sợ" — vô tình phủ nhận trải nghiệm thực của con.
Để con tránh né hoàn toàn và lâu dài — tránh né kéo dài nuôi dưỡng lo âu.

VI. Câu hỏi thường gặp

❓ Con nói đau bụng, đau đầu mỗi sáng — có phải lo âu không?

Rất có thể. Lo âu gây ra các triệu chứng thể chất thực sự — không phải giả vờ. Nếu bác sĩ đã loại trừ nguyên nhân y tế và triệu chứng xuất hiện chủ yếu trước giờ đi học, đây là dấu hiệu rõ ràng cần đánh giá chuyên môn.

❓ Con không chịu đi học — ép hay không ép?

Tránh né lâu dài luôn làm lo âu tệ hơn. Nhưng ép đột ngột có thể gây sang chấn. Cách tốt nhất: làm việc với chuyên gia để lên kế hoạch quay lại trường học dần dần, có cấu trúc.

❓ Lo âu học đường có tự khỏi không nếu chờ con lớn?

Không đáng để chờ đợi. Lo âu không được hỗ trợ thường thay đổi hình dạng chứ không biến mất. Can thiệp sớm hiệu quả hơn nhiều.

❓ Con học rất giỏi nhưng vẫn lo lắng liên tục — sao vậy?

Đây là dạng lo âu cầu toàn — thường bị bỏ sót nhất vì con "trông ổn". Điểm số cao không phải bằng chứng của sức khỏe tâm thần tốt.

❓ Khi nào cần đưa con đến gặp chuyên gia?

Ngay khi biểu hiện lo âu kéo dài hơn 2 tuần và ảnh hưởng đến ít nhất một lĩnh vực: học tập, giấc ngủ, hoặc quan hệ bạn bè.

VII. 13 bài viết chuyên sâu

#	Bài viết	Chủ đề
1	Rối loạn lo âu – Những điều cha mẹ cần biết	Tổng quan & nhận biết
2	Áp lực được công nhận – Ngã rẽ dẫn đến áp lực học tập	Series áp lực (1/3)
3	Áp lực được công nhận – Mất dần sự tự tin	Series áp lực (2/3)
4	Áp lực được công nhận – Khó xây dựng quan hệ lành mạnh	Series áp lực (3/3)
5	Kỳ vọng gia đình – Vòng xoáy áp lực giữa các thế hệ	Kỳ vọng gia đình
6	Lý do con ám sợ trường học (P1)	Sợ đi học – nguyên nhân
7	Lý do con ám sợ trường học (P2)	Sợ đi học – giải pháp
8	4 dấu hiệu cho thấy trẻ căng thẳng học tập	Nhận biết từ cha mẹ
9	Học sinh cấp 2 – Vấn đề tâm lý đầu năm học mới	Lo âu chuyển cấp
10	3 lý do cần chăm sóc SKTT cho con kỳ thi chuyển cấp	Kỳ thi chuyển cấp
11	Lo âu trầm cảm học đường – Con gặp vấn đề hay làm trò?	Lo âu + Trầm cảm
12	Ai cũng từng bị lo âu học đường – Thật vậy?	Phá bỏ kỳ thị
13	Phụ huynh nên làm gì khi con than sợ thi trượt?	Hướng dẫn cha mẹ

💚 BrainCare đồng hành cùng con và gia đình bạn

Đừng chờ đến khi vấn đề trở nên nghiêm trọng. Hỗ trợ sớm luôn tốt hơn.

📞 Gọi ngay: 1900 3307 | 🌐 phongkhamtamly.com

Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare — Tầng 7, 59 Võ Chí Công, Hà Nội