Cuối tháng 3, khi những cơn mưa phùn còn chưa dứt cũng là lúc các em học sinh bước vào một giai đoạn đặc biệt căng thẳng của năm học. Trên bàn học của các em không chỉ có sách vở mà còn có những tờ đề cương dày đặc, lịch học thêm kín tuần. Chủ đề của những cuộc trò chuyện ngày một nhiều hơn về thi cử, về trường lớp, về tương lai và cùng với đó, áp lực thi cử cũng ngày càng tăng.
Có một thực tế là từ cuối tháng 3, tháng 4, số ca tâm lý liên quan tới áp lực học tập cần hỗ trợ tại BrainCare lại tăng lên đáng kể. Trong bài viết này, quý vị phụ huynh hãy cùng BrainCare nhìn lại giai đoạn tháng 3, giai đoạn các em học sinh cuối cấp tăng tốc và cũng là giai đoạn tiềm ẩn nhiều vấn đề tâm lý của con nhé.
Khi áp lực lộ diện
Buổi sáng trước giờ đến trường, một nữ sinh lớp 6 ôm bụng kêu đau, con không sốt, không bệnh lý rõ ràng, nhưng cơn đau cứ lặp lại mỗi khi có bài kiểm tra. Một nam sinh lớp 9 khác ngồi trước bàn học đến khuya nhưng vẫn không dám nghỉ vì “mai con phải được điểm cao”. Có em bỗng trở nên cáu gắt, thu mình, hoặc im lặng bất thường dù trước đó rất hoạt bát. Những biểu hiện ấy, nhiều phụ huynh nhìn thấy, tuy nhiên, không phải phụ huynh nào cũng nhận ra nguyên nhân sâu xa ẩn đằng sau. Đó có thể là áp lực học tập đang tích tụ trong một thời gian và cuối tháng 3, khi mà áp lực thi cử ngày càng nhiều hơn, áp lực ấy mới bắt đầu “lộ diện”.
Ở các em học sinh cuối cấp, đây gần như là giai đoạn tăng tốc của một cuộc đua thực sự. Học sinh lớp 9 và lớp 12 bước vào giai đoạn ôn tập tăng tốc, thi thử liên tục, đồng thời phải đối diện với những quyết định quan trọng như chọn trường, chọn ngành, đăng ký nguyện vọng. Những khái niệm như “trường top”, “điểm chuẩn”, “tỷ lệ chọi” không còn xa lạ, mà trở thành chủ đề thường trực trong mỗi câu chuyện ở lớp hay mỗi bữa cơm gia đình. Điều đáng nói là áp lực lúc này không chỉ đến từ lượng bài vở nhiều hơn mà còn đến từ cảm giác “đây là giai đoạn quyết định”. Nhiều em tin rằng chỉ một kỳ thi, một lựa chọn sai, có thể ảnh hưởng đến cả tương lai và chính niềm tin ấy khiến các em không cho phép mình được sai.
Áp lực thi cử là điều khó tránh, đặc biệt trong những giai đoạn mang tính bước ngoặt như chuyển cấp. Tuy nhiên, cách áp lực trở thành động lực hay là gánh nặng đối với trẻ lại phụ thuộc rất nhiều vào gia đình.
Phụ huynh có thể làm gì cho con?
Trước hết, điều trẻ cần nhất không phải là thêm lời nhắc nhở về việc học, mà là cảm giác được 𝑙𝑎̆́𝑛𝑔 𝑛𝑔ℎ𝑒 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑐𝑎́𝑐ℎ 𝑡ℎ𝑢̛̣𝑐 𝑠𝑢̛̣. Trong nhiều gia đình, các cuộc trò chuyện xoay quanh điểm số, bài tập, kỳ thi, trong khi cảm xúc của trẻ lại ít khi được gọi tên. Một câu hỏi đơn giản như “Dạo này mẹ thấy con học hành vất vả hơn, mẹ có thể giúp gì cho con không?” đôi khi mở ra nhiều hơn những gì phụ huynh nghĩ. Khi trẻ cảm thấy mình được hiểu, áp lực sẽ giảm đi một phần đáng kể, bởi các em không còn phải “gồng” một mình.
Bên cạnh đó, phụ huynh cần 𝑡𝑎́𝑐ℎ 𝑏𝑖𝑒̣̂𝑡 𝑔𝑖𝑢̛̃𝑎 𝑘𝑦̀ 𝑣𝑜̣𝑛𝑔 𝑣𝑎̀ 𝑎́𝑝 𝑙𝑢̛̣𝑐. Kỳ vọng là cần thiết, nhưng cách thể hiện kỳ vọng mới là yếu tố quyết định. Khi kỳ vọng chỉ gắn với kết quả như điểm số, thứ hạng, trường lớp, trẻ dễ hiểu rằng tình yêu thương cũng mang tính điều kiện. Ngược lại, khi phụ huynh ghi nhận nỗ lực, sự tiến bộ và thái độ học tập của con, trẻ sẽ hình thành động lực nội tại bền vững hơn.
Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là 𝑞𝑢𝑦𝑒̂̀𝑛 đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑠𝑎𝑖 𝑐𝑢̉𝑎 𝑡𝑟𝑒̉. Trong môi trường áp lực cao, nhiều em không cho phép mình mắc lỗi, bởi mỗi sai sót đều bị nhìn nhận như một thất bại. Khi phụ huynh có thể bình tĩnh trước những kết quả chưa tốt, thay vì phản ứng tiêu cực, trẻ sẽ học được cách đối diện với thất bại một cách lành mạnh, thay vì né tránh hoặc tự trách bản thân.
Song song với đó, việc đ𝑖𝑒̂̀𝑢 𝑐ℎ𝑖̉𝑛ℎ 𝑛ℎ𝑖̣𝑝 đ𝑜̣̂ ℎ𝑜̣𝑐 𝑡𝑎̣̂𝑝 𝑣𝑎̀ 𝑛𝑔ℎ𝑖̉ 𝑛𝑔𝑜̛𝑖 cũng đóng vai trò quan trọng. Không ít học sinh trong giai đoạn này rơi vào trạng thái quá tải vì lịch học dày đặc, thiếu thời gian hồi phục. Não bộ cũng như cơ thể, cần có thời gian nghỉ để duy trì hiệu suất. Những khoảng nghỉ ngắn, những hoạt động thể chất nhẹ nhàng hay đơn giản là thời gian không bị áp lực học tập sẽ giúp trẻ tái tạo năng lượng và giảm căng thẳng đáng kể.
Đặc biệt, phụ huynh cần chú ý quan sát 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑡𝑖́𝑛 ℎ𝑖𝑒̣̂𝑢 𝑐𝑎̉𝑚 𝑥𝑢́𝑐 𝑛ℎ𝑜̉ 𝑛ℎ𝑢̛𝑛𝑔 𝑘𝑒́𝑜 𝑑𝑎̀𝑖. Trẻ có thể không nói “con đang áp lực”, nhưng lại thể hiện qua việc mất ngủ, chán ăn, dễ cáu gắt, hoặc thu mình. Đây không phải là những dấu hiệu cho thấy trẻ đang vượt quá ngưỡng chịu đựng. Việc nhận diện sớm những thay đổi này giúp gia đình có thể can thiệp kịp thời, trước khi áp lực chuyển thành những vấn đề tâm lý nghiêm trọng hơn.
Cuối cùng, trong những giai đoạn cao điểm như cuối tháng 3 và tháng 4, khi áp lực học tập và áp lực lựa chọn cùng lúc gia tăng, việc tìm đến 𝑠𝑢̛̣ ℎ𝑜̂̃ 𝑡𝑟𝑜̛̣ 𝑐ℎ𝑢𝑦𝑒̂𝑛 𝑚𝑜̂𝑛 𝑡𝑎̂𝑚 𝑙𝑦́ là một bước đi cần thiết. Các chuyên gia tâm lý giáo dục có thể giúp đánh giá chính xác trạng thái tâm lý, điểm mạnh, điểm yếu, xu hướng tính cách của trẻ, từ đó, đưa ra những định hướng học tập tối ưu cho con.
Lời kết
Việc vượt qua kỳ thi với kết quả tốt hẳn nhiên là điều cha mẹ nào cũng mong muốn. Dẫu vậy, sau rất nhiều trải nghiệm trị liệu cho các em học sinh gặp vấn đề tâm lý liên quan tới áp lực học tập, BrainCare tin rằng điều mà cha mẹ khát khao hơn nữa là sau tất cả, con vẫn giữ được sự ổn định tinh thần, luôn duy trì sự tự tin, ham học hỏi và khả năng phát triển lâu dài.
Nếu quý vị phụ huynh nhận thấy con mình đang im lặng nhiều hơn, căng thẳng hơn, hoặc cố gắng đến mức kiệt sức, đừng chờ đến khi mọi thứ trở nên nghiêm trọng. Hãy để BrainCare đồng hành cùng gia đình mình, ngay từ những dấu hiệu đầu tiên, anh chị nhé!
Đánh giá trị liệu tại BrainCare
Chúng tôi có đội ngũ chuyên gia tâm lý, bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm đánh giá, tham vấn, trị liệu, chẩn đoán uy tín, mang đến lợi ích cho khách hàng.
BrainCare hướng tới trở thành một trong những đơn vị dẫn đầu về lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ tinh thần tại Việt Nam, làm thay đổi thói quen và nhận thức của người Việt Nam trong việc chú trọng sức khoẻ tinh thần và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết. BrainCare “Vì cộng đồng hạnh phúc từng giây“.
