Nội dung chính
Cha mẹ và giáo viên hỗ trợ trẻ ADHD học tập như thế nào?
Trẻ ADHD không thiếu thông minh — chúng thiếu hệ thống hỗ trợ phù hợp. Một đứa trẻ ADHD trong môi trường học tập đúng cách có thể tiến bộ vượt bậc. Cùng môi trường đó mà không có sự hỗ trợ phù hợp, chúng có thể dần tin rằng mình kém cỏi, lười biếng và không có tương lai. Bài viết này dành cho cả cha mẹ lẫn giáo viên — những người có thể tạo ra sự khác biệt đó.
Nghiên cứu nhất quán cho thấy: sự hỗ trợ từ môi trường có tác động lớn hơn bất kỳ loại thuốc hay trị liệu nào khi nói đến kết quả học tập lâu dài của trẻ ADHD. Điều đó đặt cha mẹ và giáo viên ở vị trí trung tâm — không phải bác sĩ, không phải phòng khám.
Tuy nhiên, hỗ trợ đúng cách không có nghĩa là làm thay hoặc giảm yêu cầu. Nó có nghĩa là tạo ra điều kiện để não ADHD có thể hoạt động tốt nhất của nó.
I. Hiểu đúng trước khi hỗ trợ đúng
Nhiều chiến lược hỗ trợ thất bại không phải vì chúng sai, mà vì người áp dụng chưa hiểu đúng bản chất của ADHD. Trước khi bắt đầu, cần nắm 3 điều nền tảng:
🧠 ADHD là vấn đề điều hành, không phải ý chí
- Trẻ ADHD biết mình cần làm gì — nhưng não bộ không kích hoạt được hành động
- Giống như biết mình cần nhấc chân bước đi, nhưng đôi chân không phản hồi
- Trách mắng "không cố gắng" không giúp ích — nó chỉ làm tổn thương thêm
⚡ Trẻ ADHD cần hứng thú hoặc áp lực để khởi động
- Não ADHD thiếu dopamine — cần "nhiên liệu" để bắt đầu và duy trì
- Nhiên liệu đó có thể là: sự mới lạ, thử thách, deadline gần, phần thưởng ngay lập tức
- Nhiệm vụ dài, nhàm chán, không rõ lợi ích là "đá tảng" với não ADHD
📉 Thất bại tích lũy để lại tổn thương lâu dài
- Đến lúc được chẩn đoán, nhiều trẻ đã nghe "con lười", "con ẩu" hàng ngàn lần
- Lòng tự trọng và kỳ vọng về bản thân đã bị xói mòn nghiêm trọng
- Phục hồi lòng tin vào bản thân quan trọng không kém gì cải thiện kỹ năng
✨ Điểm mạnh của não ADHD là thật
- Sáng tạo, tư duy liên tưởng nhanh, đam mê mãnh liệt, hyperfocus
- Nhiều người ADHD thành công nhờ tìm được môi trường phát huy được điểm mạnh
- Hỗ trợ tốt nhất là giảm thiểu khó khăn và khuếch đại điểm mạnh
"Không phải trẻ cần cố gắng hơn — mà môi trường cần thay đổi để não của trẻ có thể hoạt động được."
II. Thiết lập môi trường học tập phù hợp
Môi trường vật lý và cấu trúc thời gian có tác động trực tiếp đến khả năng tập trung của trẻ ADHD — đôi khi chỉ cần thay đổi môi trường đã cải thiện đến 40–50% hiệu suất học tập mà không cần bất kỳ can thiệp nào khác.
🏠 Góc học tập lý tưởng cho trẻ ADHD tại nhà
Vị trí cố định
Luôn học ở cùng một chỗ — não ADHD cần tín hiệu "vào chế độ học"
Kiểm soát tiếng ồn
Tắt TV, tách biệt khỏi tiếng ồn gia đình; một số trẻ học tốt hơn với tiếng nhạc không lời nhẹ
Loại bỏ thiết bị gây phân tâm
Điện thoại để ngoài tầm mắt và tầm tay — không chỉ úp xuống bàn, vì chỉ cần nhìn thấy là não đã bị kéo
Bàn học tối giản
Chỉ có đồ dùng cần cho bài đang làm — bàn lộn xộn kích thích não ADHD phân tâm liên tục
Đồng hồ đếm ngược có hình ảnh
Time Timer hoặc đồng hồ cát giúp trẻ ADHD "nhìn thấy" thời gian — khắc phục điểm mù về nhận thức thời gian
Cho phép vận động nhỏ
Ghế cân bằng, bóng dưới bàn chân, fidget tool — vận động nhỏ giúp não ADHD duy trì trạng thái tỉnh táo
🏫 Vị trí ngồi trong lớp học — quan trọng hơn nhiều người nghĩ
Ngồi gần giáo viên
Dễ nhắc nhở nhẹ nhàng, kiểm tra bài, duy trì kết nối mà không làm con bẽ mặt trước cả lớp
Xa cửa sổ và cửa ra vào
Hai nguồn kích thích thị giác lớn nhất — chỉ cần có người đi qua là con đã mất tập trung
Ngồi cạnh bạn ổn định, ít nói chuyện
Tránh ngồi cạnh bạn cũng hiếu động hoặc hay trêu chọc
Ghế cho phép ngồi linh hoạt
Nếu được, cho phép con đứng học trong một số thời điểm — không phải trừng phạt
💡 Cấu trúc thời gian: Trẻ ADHD làm việc tốt nhất theo chu kỳ 20–25 phút tập trung → 5 phút nghỉ vận động. Đây không phải là chiều chuộng — đây là cách não bộ ADHD nạp lại dopamine để tiếp tục hoạt động.
III. Cha mẹ hỗ trợ con học ở nhà
👨👩👧 Dành cho cha mẹ
1. Xây dựng thói quen học — không phải lịch cứng nhắc
Trẻ ADHD cần cấu trúc nhất quán nhưng không cần lịch biểu phút phút. Cấu trúc nghĩa là: thứ tự các hoạt động cố định, không phải giờ giấc phải chính xác đến từng phút.
- Về nhà → Ăn nhẹ → Vận động 15 phút — Não cần glucose và vận động trước khi học. Đây không phải lãng phí thời gian, đây là đầu tư cho 1–2 giờ học tiếp theo.
- Bắt đầu bài khó nhất trước — Năng lượng và dopamine cao nhất vào đầu buổi học. Để bài dễ lại cuối.
- Chia nhỏ bài tập thành "mảnh 10 phút" — Thay vì "làm bài tập về nhà", hãy nói "làm 3 bài toán đầu tiên". Não ADHD cần đích gần, không phải đích xa.
- Xen kẽ nghỉ có cấu trúc — 20 phút học → 5 phút vận động (nhảy dây, đi lại). Không phải dùng điện thoại.
- Kết thúc bằng nghi lễ cố định — Kiểm tra bài vở vào cặp, chuẩn bị đồ cho ngày hôm sau — cùng nhau, cùng một thứ tự mỗi ngày.
⚠️ Bẫy phổ biến: Nhiều cha mẹ ngồi cạnh con suốt buổi học và làm thay những gì con không làm được. Điều này tạo ra "nạng nhân tạo" — con không bao giờ học được cách tự quản lý. Mục tiêu là hỗ trợ để con làm được, không phải làm thay.
2. Kỹ thuật "khởi động" cho trẻ hay trì hoãn
Vấn đề lớn nhất của trẻ ADHD không phải là không thể làm bài — mà là không thể bắt đầu. Đây là một số kỹ thuật hiệu quả:
⏱️ Kỹ thuật "2 phút"
- Nói với con: "Chỉ làm 2 phút thôi. Sau 2 phút muốn dừng thì dừng."
- Khi đã bắt đầu, não thường sẽ tiếp tục
- Lặp lại mỗi khi con bị kẹt giữa chừng
🎯 Kỹ thuật "Bước đầu tiên"
- Hỏi: "Bước đầu tiên của bài này là gì?"
- Không hỏi "Con làm bài chưa?" — hỏi về bước cụ thể nhất
- Giúp con viết bước đầu tiên ra giấy trước khi làm
🏆 Phần thưởng ngay lập tức
- Não ADHD không cảm nhận được phần thưởng trì hoãn ("Cuối năm con được đi du lịch")
- Phần thưởng ngay: "Xong bài này thì chơi 10 phút"
- Dán sticker, đánh dấu hoàn thành ngay khi xong từng phần nhỏ
🤝 "Làm cùng" thay vì "Ngồi trông"
- Một số trẻ ADHD cần sự hiện diện của người khác để tập trung
- Cha mẹ làm việc của mình ở cạnh con — không cần tương tác
- Kỹ thuật này gọi là "body doubling" — hiệu quả với nhiều trẻ ADHD
3. Quản lý bài vở và đồ dùng học tập
📒 Hệ thống sổ tay
- Một cuốn sổ duy nhất cho tất cả môn — không nhiều cuốn rời rạc
- Màu sắc khác nhau cho từng môn (bìa, nhãn dán)
- Chụp ảnh bài tập về nhà thay vì chỉ ghi vào sổ
🎒 Cặp và đồ dùng
- Mỗi thứ có một chỗ cố định — không thay đổi
- Màu sắc theo môn cho sách và vở
- Check-list dán trong nắp cặp: đồ cần mang theo mỗi ngày
- Đồ dùng dự phòng ở trường và ở nhà
→ Đọc thêm: ADHD – Nỗi lo của phụ huynh ngày nay
IV. Giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy
👩🏫 Dành cho giáo viên
Giáo viên không cần trở thành nhà tâm lý để hỗ trợ trẻ ADHD hiệu quả. Phần lớn các điều chỉnh dưới đây đơn giản, không tốn chi phí và thường có lợi cho cả lớp — không chỉ riêng trẻ ADHD.
1. Điều chỉnh cách truyền đạt thông tin
🗣️ Hướng dẫn rõ ràng, từng bước một
- Cho một hướng dẫn tại một thời điểm — không dồn nhiều lệnh cùng lúc
- Viết hướng dẫn lên bảng song song khi nói miệng
- Kiểm tra hiểu bằng cách hỏi lại, không chỉ hỏi "Con hiểu chưa?"
- Cho con nhắc lại hướng dẫn bằng ngôn ngữ của chính con
📊 Sử dụng nhiều kênh tiếp nhận
- Kết hợp nghe + nhìn + làm — không chỉ giảng bằng lời
- Hình ảnh, sơ đồ tư duy, màu sắc giúp não ADHD ghi nhớ tốt hơn nhiều
- Ví dụ thực tế, câu chuyện liên quan giúp kích hoạt dopamine
- Cho phép ghi chép theo cách của con — không phải một kiểu duy nhất
2. Điều chỉnh bài tập và kiểm tra
📝 Bài tập
- Chia bài dài thành phần nhỏ có deadline riêng
- Cho phép nộp bài theo từng phần thay vì toàn bộ một lúc
- Chấp nhận nhiều hình thức thể hiện: vẽ, sơ đồ, trình bày miệng
- Ưu tiên chất lượng ý tưởng hơn trình bày hoàn hảo
✏️ Kiểm tra
- Cho thêm thời gian nếu cần — không phải đặc quyền, đây là hỗ trợ phù hợp
- Phòng thi ít người, ít kích thích nếu có thể
- Cho phép đọc to đề hoặc dùng bút highlight
- Chia đề thành từng phần rõ ràng, không dồn trên một trang
3. Chiến lược quản lý lớp học
✅ NÊN làm
✅Nhắc nhở riêng, nhẹ nhàng — đi lại gần bàn con, chạm vai, không gọi tên trước cả lớp
✅Cho con có "nhiệm vụ đặc biệt" — mang tài liệu, xóa bảng, giúp bạn yếu hơn — khai thác nhu cầu vận động
✅Khen cụ thể và kịp thời: "Hôm nay con ngồi yên được 15 phút đầu — thầy/cô chú ý thấy đấy"
✅Dùng tín hiệu riêng (ký hiệu tay, gõ nhẹ bàn) thay vì gọi tên khi con mất tập trung
✅Xây dựng mối quan hệ cá nhân với con — biết tên, biết sở thích, hỏi thăm
❌ NÊN TRÁNH
❌Gọi tên con trước cả lớp khi con không chú ý — gây xấu hổ, làm tổn thương, không giải quyết được gì
❌Dùng điểm số như công cụ trừng phạt hành vi: "Không chú ý thì trừ điểm"
❌So sánh với bạn cùng lớp: "Nhìn bạn A xem, bạn ấy ngồi yên được mà"
❌Giữ lại giờ ra chơi để làm bài — giờ vận động là nhu cầu sinh lý của não ADHD
❌Liên hệ cha mẹ chỉ khi có vấn đề — hãy chia sẻ cả tiến bộ dù nhỏ
✅ Quan điểm đúng đắn: Điều chỉnh cho trẻ ADHD không phải là "thiên vị". Đó là công bằng thực sự — cho mỗi học sinh những gì em cần để có cùng cơ hội thành công, không phải cho tất cả cùng một thứ giống nhau.
→ Đọc thêm: ADHD – Nỗi ám ảnh cho phụ huynh và giáo viên
V. Ngôn ngữ và cách giao tiếp hiệu quả với trẻ ADHD
👨👩👧 Dành cho cả cha mẹ lẫn giáo viên
Ngôn ngữ chúng ta dùng hàng ngày với trẻ ADHD có sức mạnh xây dựng hoặc phá vỡ lòng tự trọng của con. Dưới đây là những thay đổi cụ thể — không phải lý thuyết, mà là những câu nói thực tế có thể dùng ngay:
❌ "Con sao cứ quên mãi thế? Nói bao nhiêu lần rồi?"
↓ Điều này nghe ra sao với con: "Mình thật tệ, mình không thể thay đổi được."
✅ "Con quên lần này rồi. Mình thử cách gì để lần sau nhớ nhỉ?" — Tập trung vào giải pháp, không phải lỗi lầm.
❌ "Con làm bài đi, cứ ngồi đó mãi."
↓ Con nghe thấy: "Mình lười biếng, mình vô dụng."
✅ "Con đang bị kẹt ở chỗ nào? Mình cùng nhìn vào bước đầu tiên nhé." — Cụ thể, không phán xét.
❌ "Tại sao con không tập trung được? Bạn khác cũng học lớp này mà."
↓ Con nghe thấy: "Mình kém hơn bạn, mình có vấn đề."
✅ "Thầy/cô thấy con đang cố gắng. Não của con cần thêm chút thời gian để khởi động — không sao cả." — Bình thường hóa, không so sánh.
❌ "Con làm bài tập về nhà chưa?" (Mỗi tối)
↓ Con nghe thấy: Sắp bị kiểm tra, sắp bị mắng.
✅ "Hôm nay con bắt đầu với môn gì trước?" — Câu hỏi khởi động, không phán xét.
Nguyên tắc giao tiếp cốt lõi:
- Nói ít hơn, cụ thể hơn — câu dài khiến não ADHD bị quá tải và tắt đi giữa chừng
- Khen hành vi cụ thể, không khen chung chung: "Con ngồi yên được 15 phút" thay vì "Con ngoan"
- Phản hồi ngay lập tức — não ADHD không liên kết được hành vi với kết quả xảy ra lâu sau
- Hỏi "Con cần gì?" thay vì tự quyết định hỗ trợ kiểu gì
- Tách biệt con người và hành vi: "Hành động đó không ổn" — không phải "Con không ổn"
- Không nhắc lại lỗi cũ khi giải quyết vấn đề hiện tại
- Không dùng "lúc nào cũng", "bao giờ cũng" — ngôn ngữ tuyệt đối khiến con cảm thấy vô vọng
VI. Phối hợp gia đình – nhà trường – chuyên gia
🤝 Tam giác hỗ trợ
Nghiên cứu nhất quán cho thấy trẻ ADHD tiến bộ tốt nhất khi có sự phối hợp đồng bộ giữa ba phía: gia đình, nhà trường và chuyên gia tâm lý. Khi một phía làm tốt mà hai phía kia không biết hoặc không phối hợp, hiệu quả bị giảm đáng kể.
🔄 Vòng trao đổi thông tin hiệu quả
👨👩👧 Cha mẹ → Giáo viên
Tình trạng sức khỏe hiện tại, thay đổi thuốc (nếu có), sự kiện ảnh hưởng cảm xúc gần đây, chiến lược đang hiệu quả ở nhà
⇄
👩🏫 Giáo viên → Cha mẹ
Biểu hiện cụ thể trong ngày, tiến bộ nhỏ đáng ghi nhận, tình huống khó khăn, điều chỉnh đang thử nghiệm
👨👩👧 Cha mẹ → Chuyên gia
Phản ứng của con với chiến lược tại nhà, những thay đổi về hành vi và cảm xúc, câu hỏi cụ thể cần tư vấn
⇄
🏥 Chuyên gia → Cha mẹ & Giáo viên
Khuyến nghị can thiệp cụ thể, giải thích hành vi theo góc nhìn chuyên môn, hướng dẫn điều chỉnh chiến lược
Cuộc họp đầu năm học — cha mẹ cần chuẩn bị gì?
- Chuẩn bị hồ sơ tóm tắt về con — Điểm mạnh, thách thức cụ thể, điều đã biết là hiệu quả, điều không hiệu quả. Một tờ A4 mang đến cuộc gặp đầu năm.
- Đề xuất cụ thể, không chỉ mô tả vấn đề — Thay vì "Con hay mất tập trung", hãy đề nghị: "Con ngồi đầu bàn gần thầy/cô có được không?"
- Hỏi về kênh liên lạc thường xuyên — Zalo nhóm, sổ liên lạc, hay gặp trực tiếp? Thiết lập kênh ưa thích của giáo viên ngay từ đầu.
- Chia sẻ điểm mạnh của con — Không chỉ nói về khó khăn. Giáo viên cần biết con giỏi gì để tận dụng trong lớp học.
- Đặt kỳ vọng thực tế và đồng thuận — "Con sẽ không hoàn hảo, nhưng chúng ta cùng theo dõi tiến bộ theo tiêu chí nào?"
📌 Kế hoạch Giáo dục Cá nhân (IEP/PEP): Nếu con đang được can thiệp tại BrainCare hoặc cơ sở tâm lý giáo dục, hãy yêu cầu một bản tóm tắt khuyến nghị học đường để chia sẻ với giáo viên. Đây là cầu nối quan trọng giữa trị liệu và thực tế lớp học.
Khi cha mẹ và giáo viên không đồng thuận:
Xung đột về cách nhìn nhận trẻ ADHD giữa cha mẹ và giáo viên rất phổ biến. Cha mẹ thường thấy con "ổn hơn ở nhà"; giáo viên thấy những gì cha mẹ không thấy — và ngược lại. Đây là những bước giải quyết hiệu quả:
- Gặp trực tiếp (không qua tin nhắn) để chia sẻ quan sát từ hai phía, không tranh luận
- Tập trung vào mục tiêu chung: điều tốt nhất cho con
- Mời chuyên gia tâm lý làm cầu nối nếu cần — góc nhìn khách quan từ bên thứ ba thường giúp hai phía tìm được tiếng nói chung
- Không nói xấu giáo viên trước mặt con — dù không đồng ý với cách xử lý của thầy/cô
→ Đọc thêm: Làm thế nào để đưa con đi khám tâm lý? Hướng dẫn từng bước cho phụ huynh
VII. Câu hỏi thường gặp
❓ Con tôi được chẩn đoán ADHD nhưng giáo viên nói "ở lớp con bình thường". Tôi phải làm gì?
Đây là tình huống phổ biến — một số trẻ ADHD "kìm" hành vi rất tốt ở trường vì sợ bị phán xét, rồi "xả" toàn bộ ở nhà. Hãy chia sẻ báo cáo đánh giá từ chuyên gia với giáo viên một cách lịch sự. Đề nghị giáo viên quan sát thêm trong các tình huống cụ thể như làm bài tập độc lập hoặc giờ kiểm tra. Không cần giáo viên đồng ý với chẩn đoán để có thể áp dụng các điều chỉnh hỗ trợ hợp lý.
❓ Tôi là giáo viên — lớp có 40 học sinh, tôi không thể dành quá nhiều thời gian cho một em. Phải làm sao?
Tin tốt là hầu hết điều chỉnh cho trẻ ADHD đều có lợi cho cả lớp: hướng dẫn rõ ràng từng bước, chia nhỏ bài tập, cho phép vận động ngắn giữa tiết — đây là thực hành giảng dạy tốt cho tất cả học sinh. Những can thiệp riêng (vị trí ngồi, nhắc nhở không lời) chỉ tốn vài giây. Đầu tư 5 phút đầu năm để hiểu con có thể tiết kiệm hàng giờ xử lý hành vi về sau.
❓ Con tôi không chịu làm bài ở nhà, cứ ngồi vào bàn là cáu gắt. Tôi đã thử mọi cách.
Phản ứng cáu gắt khi ngồi vào bàn thường là dấu hiệu của cảm giác quá tải hoặc "hoảng loạn" khi đối mặt với nhiệm vụ mà não không biết bắt đầu từ đâu. Thử thay đổi một biến số mỗi lúc: thời điểm học (ngay sau khi về hay sau khi nghỉ ngơi?), môi trường (bàn hay sàn nhà?), cấu trúc (bắt đầu bằng phần dễ nhất thay vì khó nhất?). Nếu đã thử nhiều cách mà không hiệu quả, đây là tín hiệu cần đánh giá và hỗ trợ chuyên môn.
❓ Có nên cho giáo viên biết con bị ADHD không? Lo giáo viên có định kiến.
Đây là quyết định cần cân nhắc theo từng trường hợp. Thông thường, chia sẻ thông tin giúp giáo viên hiểu hành vi của con tốt hơn và áp dụng hỗ trợ phù hợp. Rủi ro định kiến có thể giảm thiểu bằng cách: tập trung vào mô tả hành vi cụ thể và nhu cầu hỗ trợ (thay vì chỉ nêu chẩn đoán), chia sẻ điểm mạnh của con song song với khó khăn, và duy trì liên lạc thường xuyên để giáo viên nhìn con như một cá nhân đầy đủ, không chỉ là "học sinh ADHD".
🧠 BrainCare đồng hành cùng cha mẹ, giáo viên và con
Nếu bạn cần hỗ trợ xây dựng kế hoạch học tập cá nhân hóa cho trẻ ADHD — hoặc muốn tư vấn về cách phối hợp gia đình và nhà trường hiệu quả, chúng tôi sẵn sàng đồng hành.
📞 Gọi ngay: 1900 3307 | 🌐 phongkhamtamly.com
Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare — Tầng 7, 59 Võ Chí Công, Hà Nội
