Trầm cảm ở trẻ em & vị thành niên

Hướng dẫn toàn diện dành cho phụ huynh | Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare

Theo số liệu từ UNICEF và nghiên cứu tại Việt Nam: 15–30% thanh thiếu niên Việt Nam đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe tâm thần, trong đó tỉ lệ trẻ bị trầm cảm ước tính 26,3%. Chỉ khoảng 20% số trẻ gặp vấn đề được tiếp cận với hỗ trợ phù hợp.

I. Trầm cảm là gì? Khác gì "buồn bình thường"?

Trầm cảm không phải là nỗi buồn thoáng qua — đó là rối loạn tâm lý ảnh hưởng đến cảm xúc, suy nghĩ, hành vi và cả cơ thể của trẻ, kéo dài ít nhất 2 tuần và cản trở cuộc sống hàng ngày.

II. Dấu hiệu nhận biết

Trẻ thường không nói "con bị trầm cảm" — con có thể cáu gắt, thu mình, hay đau cơ thể mà không rõ nguyên nhân. Đây là điều khiến trầm cảm ở trẻ em thường bị bỏ sót.

III. Nguyên nhân

IV. Phương pháp trị liệu

Trầm cảm hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả — đặc biệt khi được phát hiện sớm. Trị liệu tâm lý là phương pháp ưu tiên hàng đầu cho trẻ em và thiếu niên.

• CBT: Hiệu quả nhất được chứng minh. Giúp trẻ nhận ra và thay đổi các suy nghĩ tiêu cực vòng lặp.
• DBT: Đặc biệt hiệu quả với thiếu niên có cảm xúc dữ dội, tự làm hại bản thân hoặc nguy cơ tự tử.
• Nghệ thuật tỉnh thức (Mindfulness): Phương pháp đặc trưng của BrainCare — thoát khỏi vòng lặp suy nghĩ tiêu cực. Giảm nguy cơ tái phát lâu dài.
• Trị liệu gia đình: Trầm cảm ở trẻ luôn ảnh hưởng đến và bị ảnh hưởng bởi động lực gia đình.

V. Cha mẹ cần làm gì?

✅ NÊN làm:

• Lắng nghe không phán xét — "Con đang cảm thấy thế nào?" quan trọng hơn "Con phải cố gắng hơn".
• Tin vào những gì con mô tả — Không phủ nhận cảm xúc dù nghe có vẻ "vô lý".
• Giữ kết nối nhẹ nhàng — Đôi khi chỉ cần ngồi cạnh con, không cần nói gì.

❌ TRÁNH:

• "Con chỉ đang diễn thôi" — Phủ nhận làm con cô đơn hơn và ít chia sẻ hơn.
• "Nhiều người còn khổ hơn con" — Không giúp ích gì, chỉ làm con thấy xấu hổ.
• "Cố lên, tươi lên đi" — Trầm cảm không phải do thiếu ý chí; con không thể "cố" mà khỏi.

VI. Câu hỏi thường gặp

VII. Bài viết chuyên sâu