🔵 Pillar Lo âu
🟢 Pillar Trầm cảm
Nội dung chính
Khi nào cần đưa con đến gặp chuyên gia tâm lý?
"Con tôi có vấn đề gì không — hay tôi đang lo thái quá?" — Đây là câu hỏi cha mẹ hỏi chuyên gia BrainCare nhiều nhất. Không ai muốn "làm quá" vấn đề. Nhưng cũng không ai muốn nhìn lại và nghĩ: "Giá mà mình hành động sớm hơn." Bài viết này cung cấp cho bạn bộ tiêu chí rõ ràng, có thể quan sát được để trả lời câu hỏi đó — không phán xét, không phóng đại, chỉ là thông tin thực tế bạn cần.
Câu hỏi "có cần đưa con đi gặp chuyên gia không?" thực ra có hai phần: phần thứ nhất là đánh giá mức độ nghiêm trọng của những gì bạn đang quan sát — phần thứ hai là vượt qua rào cản tâm lý của chính bạn. Bài viết này xử lý cả hai.
💡 Bài viết này phù hợp nếu con bạn đang có dấu hiệu của: Lo âu (lo lắng quá mức, né tránh, hoảng loạn) hoặc Trầm cảm (buồn bã kéo dài, thu mình, mất hứng thú) hoặc cả hai — vì lo âu và trầm cảm thường đi cùng nhau ở trẻ em và thiếu niên.
I. Nguyên tắc cốt lõi: Khi nào thì "cần" thay vì "nên"?
🌿
Theo dõi thêm
Biểu hiện nhẹ, thỉnh thoảng, dưới 2 tuần, không ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hàng ngày
⚠️
Đặt lịch trong tháng
Kéo dài hơn 2 tuần, bắt đầu ảnh hưởng học tập hoặc bạn bè, bạn đã thử nhiều cách mà không cải thiện
🚨
Hành động ngay
Suy nghĩ tự làm hại, tự làm đau cơ thể, không thể hoạt động ở mức tối thiểu, nguy cơ an toàn
Ba câu hỏi đơn giản để định hướng ban đầu:
⏱️ Câu hỏi 1: Bao lâu rồi?
Dưới 2 tuần → theo dõi thêm. Trên 2 tuần liên tục → dấu hiệu đáng lo. Trên 1 tháng → cần đánh giá chuyên môn, không trì hoãn thêm.
📊 Câu hỏi 2: Ảnh hưởng đến đâu?
Con vẫn học, vẫn chơi, vẫn ăn ngủ được → nhẹ hơn. Bắt đầu ảnh hưởng 1 lĩnh vực → trung bình. Ảnh hưởng nhiều lĩnh vực cùng lúc → cần đánh giá.
🔧 Câu hỏi 3: Đã thử chưa?
Chưa thử cách gì → thử điều chỉnh môi trường và tương tác trước. Đã thử nhiều cách trong 4+ tuần mà không cải thiện → đã đến lúc tìm chuyên môn.
"Đưa con đi gặp chuyên gia tâm lý không phải thừa nhận thất bại trong việc nuôi dạy con. Đó là hành động của người cha mẹ thông minh và yêu con — giống như đưa con đến bác sĩ khi con bị sốt cao không hạ."
II. 7 nhóm tín hiệu cụ thể theo từng lĩnh vực
Các tín hiệu dưới đây được tổ chức theo lĩnh vực quan sát. Mỗi tín hiệu đi kèm mức độ khẩn cấp gợi ý. Không cần tất cả — 2–3 tín hiệu dai dẳng từ các nhóm khác nhau là đủ để tìm đánh giá chuyên môn.
😰 Nhóm 1 — Lo âu và sợ hãi
- Lo lắng quá mức, không kiểm soát được, về nhiều chủ đề cùng lúc (trường học, bạn bè, sức khỏe, tương lai) trong tháng
- Né tránh rõ ràng các tình huống từng không sao: đến trường, gặp bạn bè, nói trước đám đông trong tháng
- Cơn hoảng loạn (panic attack): tim đập mạnh, khó thở, chóng mặt đột ngột không rõ nguyên nhân trong tuần
- Đau bụng, đau đầu, buồn nôn thường xuyên vào buổi sáng trước khi đến trường — bác sĩ đã loại trừ nguyên nhân y tế trong tuần
- Khó ngủ vì lo lắng nhiều đêm liên tiếp, ảnh hưởng đến sức khỏe ban ngày trong tháng
😔 Nhóm 2 — Tâm trạng và trầm cảm
- Buồn bã, trống rỗng, cáu kỉnh phần lớn thời gian trong ngày, kéo dài hơn 2 tuần trong tuần
- Mất hứng thú rõ ràng với mọi thứ từng yêu thích — không còn cảm thấy vui với bất cứ điều gì trong tuần
- Cảm giác vô vọng, tự ti, nói về bản thân tiêu cực dai dẳng ("con vô dụng", "chẳng có gì tốt sẽ xảy ra") trong tuần
- Thay đổi ăn ngủ đột ngột và kéo dài: ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, ăn quá nhiều hoặc chán ăn trong tháng
- Mệt mỏi liên tục không giải thích được dù đã ngủ đủ trong tháng
📚 Nhóm 3 — Học tập và trường học
- Kết quả học tập giảm sút đột ngột, đáng kể — không giải thích được bằng yếu tố học thuật trong tháng
- Từ chối đến trường liên tục, viện nhiều lý do khác nhau — hay "đau bụng" sáng thứ Hai trong tuần
- Giáo viên chủ động liên hệ và bày tỏ lo ngại nghiêm túc về sức khỏe tâm thần của con trong tuần
- Khó tập trung kéo dài — không phải vì ADHD đã có từ trước mà là sự thay đổi mới trong tháng
👥 Nhóm 4 — Quan hệ xã hội
- Thu mình đột ngột: cắt đứt bạn bè thân, không ra ngoài, đóng cửa phòng suốt ngày trong tuần
- Bị bạn bè loại trừ, bắt nạt kéo dài — và đang ảnh hưởng rõ đến tâm trạng và tự tin trong tuần
- Không thể duy trì bất kỳ tình bạn nào, mặc dù muốn — vì lo âu xã hội hoặc khó khăn kỹ năng giao tiếp trong tháng
- Xung đột gia đình leo thang, ảnh hưởng đến tất cả thành viên, không cải thiện dù đã cố gắng nhiều tháng trong tháng
🚨 Nhóm 5 — Tín hiệu khẩn cấp
- Bất kỳ đề cập nào đến việc muốn chết, muốn biến mất, "không còn muốn tồn tại" — dù có vẻ "nói cho có" NGAY HÔM NAY
- Tự làm đau cơ thể: cào, cắt, đốt — dù chỉ một lần NGAY HÔM NAY
- Cho đi đồ vật quý, nói lời tạm biệt bất thường, thu xếp công việc NGAY HÔM NAY
- Không thể thực hiện các hoạt động tối thiểu hàng ngày — vệ sinh, ăn uống, ra khỏi phòng NGAY HÔM NAY
- Sử dụng rượu, chất kích thích thường xuyên để đối phó với cảm xúc trong tuần
🔄 Nhóm 6 — Tín hiệu từ chính bạn (cha mẹ)
- Trực giác của bạn nói "có gì đó không ổn" — và cảm giác này dai dẳng nhiều tuần dù không có bằng chứng rõ ràng trong tháng
- Bạn đã thử nhiều cách khác nhau trong 4+ tuần và không có gì cải thiện trong tháng
- Bạn không còn biết làm gì để giúp con, cảm thấy bất lực hoàn toàn trong tuần
- Căng thẳng từ tình trạng của con đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và hôn nhân của bạn trong tháng
🌱 Nhóm 7 — Trường hợp phòng ngừa (không phải khủng hoảng)
- Gia đình trải qua sự kiện lớn: ly hôn, mất người thân, chuyển trường — và bạn muốn con có hỗ trợ tâm lý trong giai đoạn chuyển tiếp
- Con sắp bước vào giai đoạn căng thẳng: thi quan trọng, thay đổi môi trường học — và con có tiền sử lo âu
- Bạn muốn hiểu rõ hơn về con để hỗ trợ tốt hơn — dù con chưa có vấn đề rõ ràng
- Con đã từng trải qua trầm cảm hoặc lo âu và bạn muốn giám sát phòng ngừa tái phát
💡 Ghi nhớ: Nhóm 7 nhắc nhở rằng bạn không cần đợi đến khi có vấn đề nghiêm trọng mới đến gặp chuyên gia tâm lý. Can thiệp phòng ngừa và đánh giá tầm thường — giống như khám sức khỏe định kỳ — luôn hiệu quả và tiết kiệm hơn chờ đến khi khủng hoảng.
III. Bản tự kiểm tra nhanh — 12 câu hỏi
Trả lời thành thật dựa trên những gì bạn quan sát trong 4 tuần gần nhất. Đây không phải công cụ chẩn đoán lâm sàng — nhưng giúp bạn có cái nhìn rõ hơn về mức độ cần thiết của đánh giá chuyên môn.
📋 Tự kiểm tra — đánh dấu các câu Có
1
Con có vẻ buồn, trống rỗng hoặc cáu kỉnh phần lớn thời gian trong hơn 2 tuần? Lo âu / Trầm cảm
2
Con không còn hứng thú với những hoạt động từng yêu thích? Trầm cảm
3
Con lo lắng quá mức, khó kiểm soát, về nhiều chủ đề khác nhau? Lo âu
4
Con né tránh rõ ràng các tình huống hoặc hoạt động từng không sao? Lo âu
5
Kết quả học tập giảm sút rõ rệt mà không có lý do học thuật rõ ràng? Lo âu / Trầm cảm
6
Con có phàn nàn về đau đầu, đau bụng, đau ngực thường xuyên mà bác sĩ không tìm ra nguyên nhân y tế? Lo âu
7
Con thay đổi ăn hoặc ngủ đáng kể và kéo dài? Trầm cảm
8
Con thu mình, cắt bạn bè, không muốn ra ngoài trong nhiều tuần? Trầm cảm
9
Bạn đã thử nhiều cách hỗ trợ trong 4+ tuần nhưng không có gì cải thiện rõ? Cả hai
10
Giáo viên hoặc người thân khác cũng nhận xét con đang không ổn? Cả hai
11
Con có nói về việc muốn chết, muốn biến mất hoặc không muốn tồn tại nữa? KHẨN CẤP
12
Bạn thấy dấu vết con tự làm đau cơ thể? KHẨN CẤP
Đọc kết quả: Câu 11 hoặc 12 = Hành động ngay hôm nay — gọi 1800 599 920 hoặc đến cơ sở y tế. | 5–10 câu Có = Đặt lịch đánh giá trong tuần này. | 3–4 câu Có và kéo dài hơn 2 tuần = Đặt lịch trong tháng. | Dưới 3 = Theo dõi thêm 2 tuần.
IV. Những lý do trì hoãn phổ biến — và sự thật đằng sau
❌ "Có thể con chỉ đang qua giai đoạn — đợi xem sao"
Rào cản phổ biến nhất. Mỗi tháng chờ đợi khi trầm cảm hoặc lo âu thực sự diễn ra là thêm một tháng não bộ đang phát triển bị ảnh hưởng — và thêm một lớp thất bại, tổn thương lòng tự trọng tích lũy.
✅ Sự thật: Quy tắc thực tế: nếu lo lắng của bạn dai dẳng hơn 2 tuần và con có 3+ tín hiệu — "giai đoạn" đã đủ dài để đánh giá. Một buổi tư vấn ban đầu không gây hại gì — nhưng chờ đợi có thể.
❌ "Đưa con đi là gắn nhãn, ảnh hưởng tương lai của con"
Nhiều cha mẹ lo sợ chẩn đoán tâm lý sẽ theo con suốt đời, ảnh hưởng đến việc học, việc làm, hôn nhân.
✅ Sự thật: Không có nhãn nào nặng hơn nhãn "lười biếng", "hư", "kỳ lạ" mà con đang bị gán vì không có chẩn đoán. Chẩn đoán chính xác tạo ra khuôn khổ hiểu biết tích cực — giúp con và người xung quanh hiểu đúng, không phán xét sai.
❌ "Tôi sợ chuyên gia nói điều tồi tệ hơn tôi tưởng"
Nỗi sợ biết sự thật đôi khi mạnh hơn nỗi sợ vấn đề bản thân. Nhiều cha mẹ trì hoãn vì "không muốn nghe điều xấu".
✅ Sự thật: Biết sự thật — dù khó nghe — luôn tốt hơn không biết. Vấn đề không tự nhỏ lại vì bạn không nhìn vào nó. Và thường: những gì cha mẹ tưởng tượng trong đầu tệ hơn thực tế rất nhiều.
❌ "Con không chịu đi, tôi không thể ép"
Đặc biệt phổ biến với thiếu niên. Cha mẹ cảm thấy bất lực khi con từ chối.
✅ Sự thật: Bạn có thể đặt lịch tư vấn cho riêng bạn trước — chuyên gia sẽ giúp bạn tìm cách tiếp cận con hiệu quả hơn. Đây là bước đi thực tế khi con từ chối đến trực tiếp.
V. Chuẩn bị cho buổi gặp đầu tiên
Buổi gặp chuyên gia đầu tiên thường khiến cha mẹ lo lắng không kém con. Biết trước mình cần chuẩn bị gì giúp buổi hẹn có giá trị hơn nhiều — và giảm đáng kể cảm giác không chắc chắn.
📋 Thông tin cần chuẩn bị trước
- Ghi chép quan sát hành vi trong 2–4 tuần: loại dấu hiệu, tần suất, thời gian kéo dài
- Lịch sử phát triển nếu con còn nhỏ: các mốc phát triển chính, biến cố đáng nhớ
- Tiền sử sức khỏe tâm thần gia đình nếu có (không bắt buộc nhưng hữu ích)
- Danh sách những gì đã thử và kết quả ra sao
- Nhận xét của giáo viên nếu bạn đã trao đổi
- 3–5 câu hỏi bạn nhất định muốn được trả lời
💬 Chuẩn bị tâm lý cho con (nếu con đi cùng)
- Giải thích trước: "Mình sẽ gặp một người mà công việc của họ là giúp mọi người hiểu rõ cảm xúc của mình hơn"
- Trấn an về bảo mật: thông tin con nói được giữ riêng tư, trừ tình huống an toàn khẩn cấp
- Cho con lựa chọn một phần nhỏ: chọn giờ, chọn ngồi đâu trong phòng
- Không hứa "sẽ ổn ngay" — thay vào đó: "mình sẽ hiểu rõ hơn sau buổi này"
- Sau buổi: hỏi cảm nhận của con, không hỏi con đã nói gì với chuyên gia
Câu hỏi nên hỏi chuyên gia trong buổi đầu tiên:
"Dựa trên những gì tôi mô tả, chuyên gia đánh giá mức độ như thế nào — cần lo ngại không?"
"Chương trình đánh giá sẽ gồm bao nhiêu buổi và quy trình cụ thể ra sao?"
"Tôi với tư cách là cha/mẹ có thể làm gì trong khi quá trình đánh giá diễn ra?"
"Khi nào tôi nên mong đợi thấy tiến bộ và tiến bộ trông như thế nào?"
"Có điều gì tôi đang làm có thể vô tình gây hại không?"
"Chương trình đánh giá sẽ gồm bao nhiêu buổi và quy trình cụ thể ra sao?"
"Tôi với tư cách là cha/mẹ có thể làm gì trong khi quá trình đánh giá diễn ra?"
"Khi nào tôi nên mong đợi thấy tiến bộ và tiến bộ trông như thế nào?"
"Có điều gì tôi đang làm có thể vô tình gây hại không?"
"Chuyên gia có phối hợp với giáo viên / nhà trường không nếu cần?"
"Cha mẹ có tham gia các buổi trị liệu không, hay chỉ con?"
"Có bao nhiêu loại phương pháp trị liệu có thể được cân nhắc cho trường hợp này?"
"Chi phí và lịch trình điển hình cho trường hợp tương tự là bao nhiêu?"
"Cha mẹ có tham gia các buổi trị liệu không, hay chỉ con?"
"Có bao nhiêu loại phương pháp trị liệu có thể được cân nhắc cho trường hợp này?"
"Chi phí và lịch trình điển hình cho trường hợp tương tự là bao nhiêu?"
Điều không cần lo lắng khi đến gặp chuyên gia:
- Không cần có "đủ bằng chứng" — lo lắng của bạn là lý do hợp lệ để đặt lịch
- Không cần biết chính xác vấn đề của con là gì — tìm ra điều đó chính là việc của chuyên gia
- Không cần con "biểu hiện đúng" trong buổi gặp — chuyên gia có kinh nghiệm với điều này
- Không cần cam kết dài hạn ngay từ buổi đầu tiên
- Tuy nhiên: mang theo sự cởi mở và trung thực về những gì bạn quan sát — đây là tài sản quý nhất bạn mang đến
VI. Câu hỏi thường gặp
❓ Tôi nên đưa con đến bác sĩ tâm thần nhi hay chuyên gia tâm lý?
Điểm khởi đầu tốt nhất thường là chuyên gia tâm lý lâm sàng — họ thực hiện đánh giá toàn diện và thiết kế chương trình trị liệu cụ thể. Bác sĩ tâm thần nhi cần thiết khi trầm cảm hoặc lo âu nặng, cần cân nhắc thuốc, hoặc có hành vi tự làm hại. Hai loại chuyên gia này thường phối hợp với nhau — không nhất thiết phải chọn một. BrainCare có thể tư vấn cho bạn hướng nào phù hợp nhất dựa trên tình trạng cụ thể của con.
❓ Bao lâu thì thấy kết quả từ trị liệu?
Với lo âu nhẹ đến vừa: thường thấy cải thiện rõ sau 6–10 buổi CBT trong 2–3 tháng. Với trầm cảm vừa: thường 3–6 tháng trị liệu để đạt cải thiện ổn định. Với vấn đề nặng hoặc kèm nhiều vấn đề đồng thời: có thể cần 6–12 tháng. Điều quan trọng: tiến bộ không tuyến tính — có tuần tốt hơn, có tuần lùi lại. Mẫu hình chung theo thời gian quan trọng hơn bất kỳ buổi cụ thể nào.
❓ Con tôi vừa lo âu vừa trầm cảm — điều trị như thế nào?
Lo âu và trầm cảm đồng thời (đi kèm nhau) là rất phổ biến — khoảng 60–70% người trầm cảm cũng có lo âu đáng kể và ngược lại. Tin tốt: nhiều phương pháp trị liệu, đặc biệt CBT và Mindfulness, hiệu quả với cả hai. Đánh giá chuyên môn sẽ xác định vấn đề nào nổi trội hơn và cần được ưu tiên, rồi thiết kế kế hoạch điều trị kết hợp phù hợp.
❓ Nếu tôi đưa con đi đánh giá và kết quả "bình thường" — tiền có bị lãng phí không?
Không. Đánh giá "bình thường" có hai giá trị: (1) Bạn có bằng chứng chuyên môn để yên tâm hơn — và biết rõ mình đang theo dõi đúng hướng; (2) Nếu vẫn còn lo lắng sau kết quả "bình thường", chuyên gia giỏi sẽ chỉ ra những gì đang thực sự xảy ra dù không phải lo âu hay trầm cảm lâm sàng — có thể là stress học tập, khó khăn kỹ năng xã hội, hoặc yếu tố gia đình cần được điều chỉnh. Bạn sẽ ra về với thông tin hữu ích, không bao giờ với tay không.
Bạn đã đọc đến đây vì bạn lo cho con.
Đó là đủ lý do để hành động hôm nay.
Mỗi ngày trì hoãn không phải là ngày được tiết kiệm — đó là ngày con tiếp tục mang một gánh nặng mà con không cần phải mang một mình. BrainCare ở đây để đồng hành cùng bạn ngay từ bước đầu tiên.
Chuyên môn
Tâm lý lâm sàng & Tâm thần nhi
Phương pháp
CBT · Mindfulness · Trị liệu gia đình
Tiếp cận
Cá nhân hóa · Cha mẹ tham gia toàn trình
🔵 Con đang có dấu hiệu Lo âu
Lo lắng quá mức, né tránh, cơn hoảng loạn, đau thể chất không rõ nguyên nhân, khó ngủ vì lo lắng.
Đọc hướng dẫn toàn diện về Lo âu →
🟢 Con đang có dấu hiệu Trầm cảm
Buồn bã kéo dài, mất hứng thú, thu mình, thay đổi ăn ngủ, nói tiêu cực về bản thân.
Đọc hướng dẫn toàn diện về Trầm cảm →
Gọi để đặt lịch hoặc hỏi tư vấn ban đầu miễn phí
📞 1900 3307
⏰ Đặt lịch trong tuần — còn trống buổi sáng và chiều
Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare — Tầng 7, 59 Võ Chí Công, Hà Nội
